Obowiązki pracownika w zakresie BHP – co musisz wiedzieć, żeby pracować bezpiecznie?

Obowiązki pracownika w zakresie BHP to nie jest temat „dla kadr” ani coś, co dotyczy wyłącznie pracodawcy. To realne zasady, które mają bezpośredni wpływ na Twoje zdrowie, życie i bezpieczeństwo w miejscu pracy. Niezależnie od tego, czy pracujesz na produkcji, magazynie czy na budowie, prawo jasno określa, czego się od Ciebie wymaga w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

W praktyce wiele problemów bierze się stąd, że pracownicy nie wiedzą, jakie mają obowiązki BHP albo traktują je jako formalność. Tymczasem zgodnie z Kodeksem pracy to właśnie pracownik ma obowiązek przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz reagować na zagrożenia w miejscu pracy. Zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić nie tylko do wypadków przy pracy, ale też do odpowiedzialności służbowej.

W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, jakie są obowiązki pracownika w zakresie BHP w Polsce, jaki akt prawny je reguluje, co dokładnie oznaczają w codziennej pracy i na co trzeba zwrócić szczególną uwagę, żeby pracować zgodnie z przepisami i bezpiecznie. 

Czym są obowiązki pracownika w zakresie BHP

Obowiązki pracownika w zakresie BHP to zestaw zasad i wymagań, których pracownik musi przestrzegać, aby praca była wykonywana w sposób bezpieczny i zgodny z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie są to zalecenia ani „dobre praktyki”, ale konkretne obowiązki wynikające wprost z prawa pracy.

W praktyce oznacza to m.in. konieczność przestrzegania przepisów BHP obowiązujących w zakładzie pracy, stosowania się do poleceń przełożonych wydawanych w tym zakresie, dbania o bezpieczeństwo swoje i innych osób oraz reagowania na zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego. Te obowiązki istnieją niezależnie od rodzaju stanowiska czy doświadczenia zawodowego.

Dlaczego BHP to nie tylko formalność, ale realne bezpieczeństwo w pracy?

Bezpieczeństwo i higiena pracy nie są „papierową” procedurą stworzoną na potrzeby kontroli. Przepisy BHP mają jeden podstawowy cel: chronić zdrowie i życie pracownika podczas wykonywania pracy. Każde odstępstwo od zasad bezpieczeństwa zwiększa ryzyko wypadku przy pracy albo powstania zagrożenia dla innych osób znajdujących się w miejscu pracy.

Obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy są tak samo ważne jak obowiązki pracodawcy w tym zakresie. Tylko współdziałanie obu stron pozwala zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Kogo dotyczą obowiązki BHP – pracownik etatowy, tymczasowy, cudzoziemiec?

Obowiązki pracownika w zakresie BHP dotyczą każdej osoby wykonującej pracę w ramach stosunku pracy, niezależnie od rodzaju umowy, stanowiska czy narodowości. Obejmują one zarówno pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, jak i pracowników tymczasowych.

Obowiązki BHP dotyczą również cudzoziemców pracujących w Polsce. Fakt, że pracownik pochodzi z innego kraju, nie zwalnia go z obowiązku przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujących w danym zakładzie. Pracownik ma obowiązek stosować się do zasad BHP, brać udział w szkoleniach oraz wykonywać pracę zgodnie z instrukcjami i poleceniami przełożonych.

W skrócie: jeśli wykonujesz pracę na terenie zakładu pracy, w miejscu pracy wskazanym przez pracodawcę lub przy użyciu jego narzędzi, obowiązki BHP dotyczą także Ciebie. Bez względu na formę zatrudnienia.

Jaki akt prawny reguluje podstawowe obowiązki pracownika w zakresie BHP?

Podstawowe obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy nie wynikają z „dobrej woli” ani z wewnętrznych zwyczajów firmy. Są one jasno określone w przepisach prawa obowiązujących w Polsce, a ich nieprzestrzeganie może mieć realne konsekwencje.

Kodeks pracy jako główne źródło obowiązków BHP pracownika

Najważniejszym aktem prawnym regulującym obowiązki pracownika w zakresie BHP jest Kodeks pracy, a dokładnie art. 211 Kodeksu pracy. To tam wskazano, że pracownik ma obowiązek:

• przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
• stosować się do poleceń przełożonych wydawanych w zakresie BHP,
• brać udział w szkoleniach BHP i stosować zdobytą wiedzę w praktyce,
• dbać o należyty stan maszyn, narzędzi i urządzeń,
• używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego,
• niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu lub sytuacji niebezpiecznej.

Kodeks pracy jasno pokazuje, że obowiązki pracownika w zakresie BHP są konkretne i wymagają aktywnego działania, a nie tylko biernego „przestrzegania przepisów”.

Inne przepisy i regulaminy, które mają znaczenie w praktyce

Oprócz Kodeksu pracy, znaczenie mają również rozporządzenia wykonawcze dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności te określające ogólne przepisy BHP oraz zasady bezpiecznej pracy na określonych stanowiskach.

W praktyce istotne są także regulaminy pracy, instrukcje stanowiskowe i procedury wewnętrzne obowiązujące w danym zakładzie pracy. Jeżeli zostały one wprowadzone zgodnie z przepisami, pracownik ma obowiązek się do nich stosować. Dotyczy to m.in. instrukcji obsługi maszyn, zasad poruszania się po terenie zakładu czy procedur postępowania w razie zagrożenia.

Warto pamiętać, że nieznajomość przepisów lub regulaminu nie zwalnia pracownika z odpowiedzialności. Dlatego tak ważne jest uważne zapoznanie się z zasadami BHP już na etapie szkolenia i wdrożenia do pracy.

Jakie są obowiązki pracownika w zakresie BHP?

Obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy są jasno określone w przepisach i nie sprowadzają się do „uważania na siebie”. Prawo wymaga konkretnych zachowań i reakcji w codziennej pracy.

Pracownik ma obowiązek:

Przestrzegać przepisów i zasad BHP w miejscu pracy

Pracownik ma obowiązek przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosować się do poleceń przełożonych wydawanych w tym zakresie. Oznacza to m.in. wykonywanie pracy zgodnie z ustalonymi procedurami i zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy (art. 211 pkt 1 i 2 Kodeksu pracy).

Brać udział w szkoleniach BHP i stosować się do instrukcji

Pracownik musi brać udział w szkoleniach BHP oraz potwierdzić znajomość przepisów i zasad bezpieczeństwa. Zdobyta wiedza powinna być stosowana w praktyce, a nie traktowana wyłącznie jako formalność (art. 211 pkt 1 Kodeksu pracy).

Prawidłowo używać maszyn, narzędzi i sprzętu ochronnego

Do obowiązków pracownika należy prawidłowe użytkowanie maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych zgodnie z ich przeznaczeniem oraz instrukcjami obsługi. Dotyczy to również korzystania z zabezpieczeń i osłon chroniących zdrowie i życie (art. 211 pkt 3 Kodeksu pracy).

Dbać o porządek i bezpieczeństwo na stanowisku pracy

Pracownik ma obowiązek dbać o porządek na swoim stanowisku pracy oraz o stan używanych narzędzi i urządzeń. Zaniedbania w tym zakresie mogą stwarzać zagrożenie nie tylko dla niego, ale także dla innych osób w miejscu pracy (art. 211 pkt 4 Kodeksu pracy).

Zgłaszać zagrożenia, wypadki i niebezpieczne sytuacje

Każde zauważone zagrożenie dla życia lub zdrowia, wypadek przy pracy albo niebezpieczna sytuacja powinny być niezwłocznie zgłoszone przełożonemu. Pracownik ma także obowiązek ostrzec inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia (art. 211 pkt 5 i 6 Kodeksu pracy).

Obowiązki pracownika a środki ochrony indywidualnej

Środki ochrony indywidualnej to jeden z podstawowych elementów ochrony zdrowia pracownika, zwłaszcza w pracy fizycznej.

Kiedy pracownik musi używać odzieży i sprzętu ochronnego

Pracownik ma obowiązek używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego zawsze wtedy, gdy wymagają tego przepisy BHP, instrukcje stanowiskowe lub polecenia przełożonego. Dotyczy to m.in. kasków, rękawic, okularów ochronnych czy obuwia zabezpieczającego (art. 211 pkt 4 Kodeksu pracy).

Odpowiedzialność pracownika za niewłaściwe używanie środków ochrony

Niewłaściwe używanie lub nieużywanie przydzielonych środków ochrony indywidualnej stanowi naruszenie obowiązków pracowniczych. Może to prowadzić do konsekwencji porządkowych, a w razie wypadku – także do współodpowiedzialności za jego skutki (art. 211 pkt 4 Kodeksu pracy).

W skrócie: środki ochrony indywidualnej nie są „opcją”. Są obowiązkiem pracownika i jednym z kluczowych elementów zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Czego pracownikowi nie wolno robić z punktu widzenia BHP?

Przepisy BHP określają nie tylko obowiązki pracownika, ale też jasno wskazują, jakich zachowań należy bezwzględnie unikać. Ich naruszenie może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia – zarówno własnego, jak i innych osób.

Praca pod wpływem alkoholu lub środków odurzających

Pracownik powinien powstrzymać się od wykonywania pracy, jeśli jest pod wpływem alkoholu, środków odurzających lub substancji działających podobnie. Taki stan uniemożliwia bezpieczne wykonywanie obowiązków i jest traktowany jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 211 Kodeksu pracy w zw. z art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy).

Samowolna obsługa maszyn i urządzeń

Pracownik nie może obsługiwać maszyn, narzędzi ani urządzeń, do których nie został przeszkolony lub nie ma wymaganych uprawnień. Zabronione jest również usuwanie zabezpieczeń, osłon i ingerowanie w działanie urządzeń technicznych (art. 211 pkt 3 Kodeksu pracy; ogólne przepisy BHP).

Ignorowanie poleceń dotyczących bezpieczeństwa

Pracownik nie może ignorować poleceń przełożonych wydanych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Dotyczy to zarówno bieżących poleceń, jak i instrukcji stanowiskowych oraz procedur obowiązujących w zakładzie pracy (art. 211 pkt 2 Kodeksu pracy).

Odpowiedzialność pracownika za naruszenie przepisów BHP

Naruszenie przepisów BHP nie pozostaje bez konsekwencji. Prawo pracy przewiduje kilka form odpowiedzialności pracownika.

Konsekwencje służbowe i porządkowe

Za nieprzestrzeganie przepisów i zasad BHP pracownik może ponieść odpowiedzialność porządkową, w tym upomnienie, naganę lub karę pieniężną (art. 108 § 1 Kodeksu pracy). W przypadku ciężkiego naruszenia przez pracownika przepisów – np. pracy pod wpływem alkoholu – możliwe jest także rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy).

Odpowiedzialność materialna i inne skutki naruszeń BHP

Jeżeli naruszenie przez pracownika przepisów BHP spowoduje szkodę w mieniu pracodawcy, pracownik może ponosić odpowiedzialność materialną na zasadach określonych w Kodeksie pracy (art. 114–122 Kodeksu pracy). Dodatkowo, w razie wypadku przy pracy, nieprzestrzeganie przepisów może mieć wpływ na ocenę okoliczności zdarzenia i odpowiedzialność pracownika.

Najczęstsze błędy pracowników i ich skutki

Najczęstsze problemy zaczynają się od „drobiazgów”: pracownik nie zakłada okularów, bo to „tylko na chwilę”, nie używa rękawic, bo „niewygodnie”, omija procedurę, bo „tak będzie szybciej”. Do tego dochodzi pośpiech, rutyna i wykonywanie pracy inaczej niż przewidują przepisy i zasady BHP.

Skutki bywają bardzo konkretne: wypadki przy pracy, urazy, a czasem zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego. Do tego dochodzi odpowiedzialność pracownika za naruszenie przepisów BHP, bo wypełnianie obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy jest wymagane przez prawo (art. 211 Kodeksu pracy).

W praktyce to proste: jeśli pracujesz fizycznie, BHP to nie „papierologia”. To codzienne zasady, które mają Cię chronić. I które naprawdę warto traktować serio.

Jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, pracownik nie jest bezradny. Prawo jasno określa, co należy zrobić.

Informacja dla pracowników – wsparcie Euro Support

Jeśli jesteś pracownikiem i planujesz podjąć pracę w Polsce, pamiętaj, że obowiązki w zakresie BHP dotyczą także Ciebie – niezależnie od tego, czy pracujesz na produkcji, magazynie czy budowie. 

Warto wybierać pracę, w której zasady są jasno określone od początku, a warunki zatrudnienia są legalne i zrozumiałe. Brak informacji, niejasne umowy czy chaos organizacyjny bardzo często prowadzą do problemów już w pierwszych dniach pracy.

Jeśli szukasz pracy w Polsce i chcesz mieć pewność, że zatrudnienie jest legalne, a formalności związane z pracą i pobytem są załatwione prawidłowo, możesz skorzystać ze wsparcia EuroSupport. Jako agencja zatrudnienia pomagamy pracownikom ze Wschodu znaleźć pracę dopasowaną do ich kwalifikacji oraz przejść przez proces zatrudnienia krok po kroku.

Co zrobić, jeśli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają zagrożenie?

1. Niezwłocznie poinformuj przełożonego

Pierwszym krokiem jest zawiadomienie przełożonego o zauważonym zagrożeniu w miejscu pracy – np. niesprawnej maszynie, braku zabezpieczeń, niebezpiecznych warunkach na stanowisku pracy (art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy).

2. Ostrzeż inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia

Jeżeli zagrożenie dotyczy również innych pracowników, masz obowiązek uprzedzić osoby znajdujące się w strefie niebezpiecznej, aby nie narażały zdrowia lub życia (art. 211 pkt 6 Kodeksu pracy).

3. Masz prawo powstrzymać się od wykonywania pracy

Jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, bez negatywnych konsekwencji (art. 210 § 1 Kodeksu pracy).

W takiej sytuacji należy:

• przerwać wykonywanie pracy,
• niezwłocznie poinformować przełożonego o przyczynie.

4. Masz prawo oddalić się z miejsca zagrożenia

Jeżeli samo powstrzymanie się od pracy nie usuwa zagrożenia, pracownik może oddalić się z miejsca zagrożenia, informując o tym przełożonego (art. 210 § 2 Kodeksu pracy).

5. Zachowujesz prawo do wynagrodzenia

Bardzo ważne: w czasie powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, o ile działał zgodnie z przepisami (art. 210 § 3 Kodeksu pracy).

FAQ – najczęstsze pytania o obowiązki pracownika w zakresie BHP